Buerie båeteme prosjektese Saemien noerh!
Saemien noerh akte guektienjaepien gaskenasjovnale laavenjostoeprosjekte saemien museumi jïh saemien noeri gaskem Nøørjen, Såevmien jïh Sveerjen Saemien dajvesne. Dah saemien museumh mah laavenjostoeh leah Ájtte, Duottar ja Sámi musea, Johkemehkie, Siida musea, Anár, Várjjat Sámi musea, Vuonnabahta jïh Saemien Sijte, Snåase. Saemien noerh jïh saemien øøhpehtimmieinstitusjovnh dejnie golme laantine leah daan prosjektese ektiedamme.
Fåantoe
Maanaj jïh noeri jieleme nåake vååjnetahkesne museumi vihtiestimmie-tjøønghkenassesne jallh våarhkojne. Dah buerebh sveekes meatan museumi darjosne, jïh eah leah dah museumh meatan dejnie virtuelle tjiehtjielinie gusnie dah noerh høøllestieh. Prosjekten fåantoe lea dïhte aarebi salkehtimmie jïh reektehtse Rätten til delaktighet och inflytande för samiska barn och ungdomar maam Sveerjen, Såevmien jïh Nøørjen Maanatjirkijh tjirrehtamme. Maanatjirkiji illedahkh hijvenlaakan vuesiehtieh dah noerh, mejtie dah gaavnedin, jïjnjem sijjen kultuvrem jïh sijjen identitetem garmerdin, jïh jearsoes domtoeh saemien byjresinie. Dej saemien noeri identitete joekehtslaakan jijhtehte, jearohke mehtie maadtoste båetieh. Dam saemien gïelem bæjjese lutnjieh reektehtsisnie goh akte joekoen vihkeles faktovre, mij aktem jearsoes identitetem håksa. Dïhte nåake bielie, noeri mielen mietie, lea vaenie learoevierhtieh jïh vaenie lohkehtæjjah saemien gïelesne. Vijriebasse dah noerh tjïertestieh, mah maanatjirkijem gaavnedin, dam maam saemiej bïjre åaehpiedahta plaerine, learoevierhtine j.n.v., ij iktegisth dam veartenem vuesehth gusnie dah veasoeminie. Daah vuesiehtamme dååjrehtimmieh daesnie, dovne dïhte mij hijven jïh nåake, dejtie saemien museumidie skreejrehtin barkoem aelkedh aktem prosjektem evtiedidh, mij edtji noeri åssjaldahkh jïh veanhtoeh otnelidh, jïh voejhkelidh dam jïjtse darjoem destie jeatjatehtedh.
Prosjekten bïjre
Saemien noeri tsiehkie Nøørjesne, Sveerjesne jïh Såevmesne lea joekoen gellielaaketje – ij goh unnemes fïerhtene laantesne, bene seamma aejkien dah noerh dejnie golme laantine jïjnjem ektesne utnieh. Dïhte saemien identitete lea nænnoes jïjnjh noeri luvnie, mearan mubpieh eah dam saemien gïelem maehtieh, jïh leah byjjenamme byjresinie gusnie vaenebe vuartasjamme saemien kultuvren ektiedæmman. Gaajhkesh gujht dam haestemem utnieh altese kultuvrelle ektiedimmiem vuesiehtidh aktene siebriedahkesne gusnie dïhte jienebelåhkoekultuvre nænnoesommes.
Dah noerh joekehth byjresinie byjjenieh ovmessie dååjrehtimmiejgujmie guktie lea noere årrodh daanbien, bene seamma aejkien såemies dååjrehtimmieh mah maehtieh tjåenghkies årrodh. Dah noerh edtjieh dååjrehtimmieh låtnodh jïh juekedh prosjektesne, jïh meatan årrodh saemien kultuvreaerpiem evtiedidh. Prosjekte voejhkele orre laavenjostoevuekieh museumi jïh noeri gaskem evtiedidh, jïh museumi jïh øøhpehtimmieinstitusjovni gaskem. Prosjekte edtja nuepiem vedtedh dejtie saemien noeride guktie dah åadtjoeh meatan årrodh dejnie aamhtesinie mah leah dej bïjre.
Medtie 30 noerh leah meatan prosjektesne noerhte- luvle-jïh åarjelsaemien dajvijste. Dah noerh prosjektesne leah byjjenamme ovmessie byjresinie – muvhth båetieh sis-dajveste/ båatoste jïh mearoesaemien fuelhkijste, jïh muvhth veasoeminie aktene ellies staarebyjresisnie.
Prosjekten åejvievuepsie lea noeri nuepieh lissiehtidh juktie dah åadtjoeh meatan årrodh dam saemien kultuvreaerpiem evtiedidh. Dam edtja darjodh aktine tjåenghkies barkojne jïh vihtiestimmine dej gyhtjelassi bïjre guktie lea noere saemine årrodh daanbien. Sæjhta dejtie vihtiestamme tjøønghkenasside åehpiedehtedh gaajhkide almetjidie, naemhtie guktie dah noerh prosjektesne leah sjæjsjalamme, kanne vuesiehtimmiejgujmie, filmigujmie jïh/jallh web-sæjrojne. Prosjekte sæjhta aaj laavenjostoem lissiehtidh saemien noeri gaskem Saemien dajvesne, jïh gøøkte tjåenghkies råårestallemh øørnede, gusnie dah noerh åadtjoeh gaavnedidh jïh dååjrehtimmieh låtnodh jïh ektesne barkedh. Prosjektem eelki jaepien 2009 jïh dah noerh mah meatan radtjoeslaakan prosjektine berkieh tjaktjen 2009 jïh gïjren 2010. Sæjhta dejtie noeri barkojde åehpiedehtedh gïjren/giesien 2010.
Darjomh
Dah saemien noerh sïjhtieh:
dåarjelidh jïh meatan årrodh gøøkte råårestalleminie Saemien dajvesne. Dïhte voestes råårestalleme lea aalkoetjåanghkoe gaajhkide noeride håalomigujmie, workshops jïh tjåenghkies soptsestimmieh jïh digkiedimmieh. Dïhte minngemes råårestalleme lea gaajhkide noeride gusnie prosjektem vuesehte.
dåarjelidh jïh meatan årrodh voenges nasjovnelle tjåanghkojne nasjovnelle prosjektebarkijigujmie,
dåarjelidh jïh meatan årrodh voenges øøhpehtimmine, gusnie v.g. leara filmadidh jïh redigeredh.
Dah saemien noerh:
Tjirrehtieh dam vihtiestimmieprosjktem: ”Guktie lea noere daanbiejjien årodh” viehkine tjaaleginie, video’ine, kaamerinie j.n.v. Dah noerh vihtiestieh altese jieledem daejnie aamhtesinie: Guktie lea noere daanbiejjien årrodh?
Dah noerh aaj ovmessieh teemah museumijstie åadtjoeh mejgujmie maehtieh barkedh. Dah nuepiem åadtjoeh såemies sijjen tjøønghkenasseste åehpiedehtedh aktene web-sæjrosne mij lea prosjektese ektiedamme.